Smogowi rekordziści Polski. Nowy Targ w niechlubnym gronie, Kraków daleko w tyle

W stolicy Podhala wystarczy poczekać do późnego wieczora, by czujniki jakości powietrza zaczęły pokazywać niepokojące wartości. W ostatnich tygodniach stężenie pyłu PM10 osiągało wartości trzykrotnie wyższe od dopuszczalnego poziomu dobowego.

Wystarczyło kilka chłodniejszych dni, aby mieszkańcy Nowego Targu ponownie zaczęli oddychać zanieczyszczonym powietrzem. Od początku listopada jakość powietrza w stolicy Podhala uległa dramatycznemu pogorszeniu. Najgorzej było wieczorami, gdy wielu mieszkańców zaczynało ogrzewać swoje domy.

Smog wrócił na Podhale. W Nowym Targu normy przekroczone

Pokazują to dane ze stacji monitoringu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, zlokalizowanej przy alei Tysiąclecia w Nowym Targu. Najgorzej było między 4 a 9 listopada. W tym okresie wieczorami, około godziny 22, godzinowe stężenia pyłu zawieszonego PM10 sięgały średnio 150 mikrogramów na metr sześcienny powietrza.

To aż trzykrotnie więcej niż wynoszący 50 µg/m3 poziom dopuszczalny dla średniego dobowego stężenia PM10. Tak wysokie wartości pokazują jednak skalę zanieczyszczenia, z którą mierzą się mieszkańcy Nowego Targu. 

Problem nie dotyczy wyłącznie Nowego Targu. Polski Alarm Smogowy opublikował 19 listopada najnowsze zestawienie najbardziej zanieczyszczonych miejscowości w kraju. Organizacja przeanalizowała wyniki pomiarów z 2025 roku, uwzględniając nowe, bardziej rygorystyczne normy jakości powietrza, które zaczną obowiązywać w styczniu 2030 roku.

Małe miasta na czele smogowego rankingu

Wyniki nie pozostawiają złudzeń. Największym problemem pozostaje zimowy smog, a najbardziej zanieczyszczone powietrze wcale nie występuje w największych metropoliach. Wśród miejscowości regularnie pojawiających się w czołówce rankingu pod względem zanieczyszczenia pyłem PM10 znalazły się Nowa Ruda, Żywiec, Sucha Beskidzka, Nowy Targ i Nowy Sącz.

Krzysztof Kalinowski

Co istotne, są to przede wszystkim mniejsze miasta, w których nie ma wielkiego przemysłu ani tak intensywnego ruchu samochodowego jak w największych aglomeracjach. Głównym źródłem zimowego smogu pozostaje ogrzewanie budynków przestarzałymi piecami i kotłami na węgiel oraz drewno.

Interesująco wygląda porównanie jakości powietrza w dużych i mniejszych miastach. Jeśli chodzi o dni smogowe z pyłem PM10, miasta wojewódzkie są w znacznie lepszej sytuacji niż miejscowości powiatowe. Na liście smogowych rekordzistów Kraków znajduje się na 23 pozycji, a Warszawa aż na 40. Widzimy, że podkrakowski Zabierzów ma więcej dni smogowych niż stolica Małopolski, podobnie jest w przypadku Warszawy i Otwocka. Upada mit o czystym powietrzu w miasteczkach i wsiach. Pomiary pokazują, że to tam mamy ogniska zimowego smogu, którego źródłem są stare domowe kotły na węgiel i drewno.
Piotr Siergiej, rzecznik prasowy Polskiego Alarmu Smogowego.

Nawet cztery miesiące oddychania zanieczyszczonym powietrzem

Jeszcze bardziej niepokojąco wyglądają dane dotyczące pyłu PM2,5, którego drobiny są na tyle małe, że mogą przenikać z płuc do krwiobiegu. Według analizy Polskiego Alarmu Smogowego mieszkańcy siedmiu miast znajdujących się w czołówce zestawienia oddychali powietrzem przekraczającym przyszłe normy przez trzy, a nawet cztery miesiące w roku.

Najgorzej wypadł Krotoszyn, gdzie odnotowano aż 136 dni smogowych. Na kolejnych miejscach znalazły się Częstochowa ze 120 dniami oraz Żywiec, gdzie takich dni było 119. Tymczasem zgodnie z normami, które zaczną obowiązywać w 2030 roku, liczba dni ze średnim dobowym stężeniem PM2,5 przekraczającym 25 mikrogramów na metr sześcienny nie będzie mogła być większa niż 18 w ciągu roku.

Skala problemu jest ogromna. Spośród 108 lokalizacji objętych pomiarami tylko w siedmiu liczba dni smogowych była niższa od tego limitu. Najczystszym powietrzem mogli oddychać przede wszystkim mieszkańcy północnej Polski, w tym Szczecinka, Świnoujścia, Bytowa, Kołobrzegu i Koszalina.

Powietrze w Polsce znów się pogarsza

Na tym nie koniec złych informacji. Eksperci alarmują, że po latach poprawy jakości powietrza w Polsce pozytywny trend zaczyna się odwracać. Potwierdzają to m.in. analizy Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Od 2023 roku wzrosła liczba obszarów, w których przekraczane są średnioroczne normy stężenia pyłu PM2,5 oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu.

Krzysztof Kalinowski

Według danych przywoływanych przez Polski Alarm Smogowy zanieczyszczenie powietrza przyczynia się każdego roku do około 32 tysięcy przedwczesnych zgonów w Polsce. Organizacja podkreśla, że nie można czekać z działaniami do 2030 roku, kiedy zaczną obowiązywać bardziej rygorystyczne przepisy.

Kluczowe znaczenie ma wymiana przestarzałych źródeł ogrzewania oraz termomodernizacja budynków. Według danych przytoczonych w raporcie aż 84 procent emisji szczególnie niebezpiecznego pyłu PM2,5 pochodzi ze spalania węgla i drewna w domowych kotłach i piecach.

W Zakopanem powietrze znacznie lepsze niż w Nowym Targu

Co ciekawe, znacznie korzystniej od Nowego Targu wypada oddalone o nieco ponad 20 kilometrów Zakopane. Choć również tam wraz z nadejściem chłodniejszych dni pojawiają się epizody smogowe, ich skala jest znacznie mniejsza.

Jak wynika z danych stacji monitoringu GIOŚ zlokalizowanej przy ulicy Sienkiewicza, w ostatnim miesiącu tylko raz stężenie pyłu PM10 przekroczyło 100 mikrogramów na metr sześcienny. Miało to miejsce 12 listopada o godzinie 1 w nocy. Wówczas aparatura pomiarowa zarejestrowała 105,90 µg/m3 pyłu.