Kiedyś była tu katownia SS. Historyczny budynek przechodzi renowację
Wykonawcą prac przy ul. Jerozolimskiej 3 jest krakowska firma Texom, która wiosną wygrała przetarg ogłoszony przez muzeum. Wartość prac renowacyjnych przekracza 8 mln zł, a spółka przejęła plac budowy w lipcu. Ze względów bezpieczeństwa odwiedzających teren wokół budynku został ogrodzony.
Prace rozpoczęto od wzmocnienia fundamentów. Texom jest również generalnym wykonawcą powstającego na terenie Muzeum KL Plaszow budynku „Memoriał”, który ma zostać otwarty na początku 2027 roku.
– Inwestycja, również dla naszej firmy, jest bardzo szczególna. Przywiązujemy dużą wagę do powagi tego miejsca – mówił w grudniu zeszłego roku podczas konferencji poświęconej projektowi Tomasz Bańka, dyrektor krakowskiego oddziału Texom.
Duża inwestycja w miejscu pamięci
Renowacja Szarego Domu i budowa „Memoriału” są częścią większego projektu „Budowa Muzeum – Miejsca Pamięci KL Plaszow”, współfinansowanego ze środków unijnych. Wartość całego projektu przekracza 61 mln zł, z czego blisko 45 mln zł stanowi dofinansowanie.
Podczas grudniowej konferencji dyrektorka Muzeum KL Plaszow Monika Bednarek wskazywała, że bez wsparcia samorządu, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz środków unijnych projekt nie doszedłby do skutku.
Zachowanie historycznych śladów
Budynek przy ul. Jerozolimskiej czeka gruntowny remont, po którym zostanie przystosowany do funkcji muzealnych. Wymienione zostaną stropy, dach i stolarka okienna oraz drzwiowa, odnowiona zostanie zabytkowa elewacja, a od strony północnej dobudowany będzie szyb windowy. W środku mają pojawić się również nowe instalacje.
Po zakończeniu prac na parterze i w piwnicach powstanie nowa wystawa stała a na piętrze mediateka i pomieszczenia edukacyjne.
Część przewidzianych zadań będzie miała również charakter konserwatorski. Na ścianach piwnic zachowały się bowiem inskrypcje z czasów wojny, które są świadectwem wydarzeń z tego okresu. Pochodzą one z 1945 roku, kiedy na terenie obozu stacjonowała Armia Czerwona. W piwnicach najprawdopodobniej więziono wówczas sowieckich żołnierzy za łamanie regulaminu. To jeden z najbardziej wrażliwych elementów całej inwestycji.
Na przestrzeni lat
Szary Dom powstał w 1925 roku jako siedziba Bractwa Pogrzebowego Chewra Kadisza i budynek administracyjny cmentarza Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie.
Gdy w czasie wojny na sąsiednim terenie Niemcy utworzyli obóz pracy przymusowej i koncentracyjny KL Plaszow, budynek włączono w jego struktury.
W piwnicach budynku urządzono areszt, do którego trafiali więźniowie karani za złamanie obozowych zasad. Znajdowały się tam pomieszczenia przeznaczone do szczególnie dotkliwych kar, w tym tzw. stójki, gdzie osadzony musiał pozostawać w pozycji stojącej. W areszcie przetrzymywano również więźniów niemieckiej policji bezpieczeństwa oczekujących na egzekucję. Szary Dom był także siedzibą administracji obozowej, w tym biura komendanta.
Co ciekawe Szary Dom został również wykorzystany przy kręceniu filmu „Lista Schindlera”. W produkcji posłużył jako dom komendanta Amona Götha.
Po wojnie przez dłuższy czas w budynku mieściły się mieszkania komunalne. Dopiero w 2021 roku, dzięki porozumieniu władz Krakowa z Gminą Wyznaniową Żydowską, trafił w ręce muzeum. Dwa lata później z jego wnętrz wyniesiono meble i sprzęty pozostawione przez byłych mieszkańców, co otworzyło drogę do prac remontowych.
Utrudnienia na czas remontu
Na czas budowy zamknięty został fragment ul. Abrahama – od wejścia na teren miejsca pamięci aż do ustawionych w poprzek donic. Odwiedzający mogą korzystać z sąsiedniego wejścia, prowadzącego do drogi pomiędzy cmentarzami. Muzeum przypomina też, że na terenie budowy pracować będzie ciężki sprzęt, dlatego prosi o zachowanie ostrożności w jego pobliżu.
Docelowo teren poobozowy ma mieć dwa główne wejścia – jedno właśnie przy Szarym Domu, a drugie przy budowanym równolegle „Memoriale”. Zakończenie prac adaptacyjnych w historycznym budynku zaplanowano na początek 2028 roku.
