Kolejne trzy nowości na Wawelu. Sarmacka moda, światło dawnych elit i sztuka współczesna
Blask królewskich rezydencji
Pierwszą z nowych wystaw zajmuje w zamkowych wnętrzach sale Wielkorządcy. „Oświecone. Sztuka światła” to przede wszystkim dekoracje stołu i złocone kandelabry oraz świeczniki, które dawniej budowały atmosferę w reprezentacyjnych rezydencjach. Ekspozycja czasowa będzie otwarta od 20 listopada do 14 lutego 2027 r.
– Mamy okazję spojrzeć na dawne wnętrza rezydencjonalne z nieco innej perspektywy – przez pryzmat przedmiotów, które nie tylko je rozświetlały, ale także nadawały im wyjątkowy charakter i rangę. Złocone brązy są świadectwem niezwykłego kunsztu artystycznego, a zarazem opowiadają o aspiracjach, guście i stylu życia dawnych elit – opowiada prof. Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu.
Na odwiedzających czekają nie tylko wieloramienne kandelabry czy ścienne apliki, ale również bogate zestawy na biurko, kadzielnice, kałamarze i niewielkie formy rzeźbiarskie. Mianownikiem większości tych przedmiotów jest wspólne miejsce wykonania: XVIII-wieczny Paryż.
– W Paryżu działali mistrzowie specjalizujący się w odlewaniu i złoceniu brązu. Ich praca wymagała niezwykłej precyzji, doświadczenia i artystycznej wyobraźni – tłumaczy dr Weronika Rostworowska-Kenig, kuratorka ekspozycji.
Dziedzictwo historyczne zderzono na wystawie ze współczesnością. Opowieść uzupełnia 26 instalacji świetlnych, których autorami są studenci krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Dostatek mierzony w metrach
Zamożność i pozycję społeczną manifestowano również w garderobie. Głównym ich symbolem wśród Sarmatów stały się pasy kontuszowe – i to im poświęcono otwartą w tym samym terminie wystawę „Bogate y jedwabne. Pasy kontuszowe”.
Co ciekawe, w dawnej Polsce niektóre z pasów sięgały 450 centymetrów długości, będąc najmocniejszym sygnałem zamożności.
– Najdroższe były tak zwane pasy lite, w których dominowały metalowe nici. Powstawały również tkaniny jedwabne, a także takie, w których kosztowne metalowe przędze wykorzystywano jedynie w wybranych partiach dekoracji – wyjaśnia Magdalena Ozga, kuratorka wystawy.
Duża część z eksponowanych na Wawelu tkanin pochodzi z kolekcji rodziny Sapiehów. Jak zaznacza kuratorka, na niektórych z nich zachowały się płócienne naszywki z numerami własnościowymi, co pozwala odtworzyć materialną historię pamiątek.
Zachowane portrety z tamtego okresu, pokazują, że przedstawiciele szlachty początkowo niechętnie chwalili się zdobionymi częściami garderoby.
– Głowy składano kilkakrotnie, a końce wsuwano za pas. Dopiero w XIX wieku, wraz ze zmianami w sposobie noszenia stroju narodowego, zaczęto je wyraźniej prezentować – zaznacza kuratorka.
Pasy kontuszowe początkowo sprowadzano z Persji i Stambułu za duży majątek. Ogromne koszty importu błyskawicznie nakręciły jednak popyt na polską produkcję.
Sztuka współczesna w historycznych przestrzeniach
Od 19 listopada do 28 lutego 2027 r. na Wawelu trwa również pokaz prac Małgorzaty Stachurskiej zatytułowany „Oniricon wawelski”. Wystawa ma charakter interwencji artystycznej, odchodząc od gablot czy tradycyjnej konwencji. Współczesne grafiki zawisły bowiem bezpośrednio obok zabytków w Zbrojowni, Skarbcu Koronnym oraz Gabinecie Porcelanowym i Gabinecie Kolekcjonera.
Autorka jest konserwatorką związaną z zamkiem. Przy prezentowanych dziełach wykorzystała techniki takie jak akwaforta, mezzotinta czy sucha igła. Jej grafiki wchodzą w bezpośredni dialog z historycznymi eksponatami.
– Artystka nie dokumentuje Wawelu w sensie dosłownym, lecz wydobywa jego symboliczne, historyczne i emocjonalne warstwy – opowiada Justyna Osuch, kuratorka pokazu.
W ten sposób grafika zatytułowana „Sen” nawiązuje do słynnego tryptyku „Sąd Ostateczny”, a „Karta Hańby” bezpośrednio sąsiaduje z maskami katowskimi. Z kolei w Zbrojowni pokazano miedziane matryce do dwóch prac, dzięki czemu widać, jak grafiki powstawały.