Nieznane oblicza Józefa Czapskiego. Jubileuszowa wystawa w MNK
Józef Czapski wymykał się prostym definicjom. Jego malarstwo zmieniało się, balansowało między uważną obserwacją a intuicją i ekspresją. Sam artysta dostrzegał tę dwoistość i długo uważał ją za słabość. Jubileuszowa wystawa „Oblicza Czapskiego” w Muzeum Narodowym w Krakowie pokazuje, że właśnie w tej różnorodności kryje się jeden z najbardziej fascynujących aspektów jego twórczości.
Czapski, jakiego (nie)znamy
Józef Czapski (1896–1993) znany jest nie tylko jako malarz, lecz także jako pisarz, krytyk sztuki oraz świadek historii Polski i Europy XX wieku. Tym razem jednak to nie jego biografia znajduje się w centrum opowieści.
Kuratorka wystawy i autorka jej scenariusza, dr Magdalena Ludera, kieruje uwagę przede wszystkim na „Czapskiego jako malarza i rysownika oraz na sam proces twórczy”. Ekspozycja staje się okazją, by przyjrzeć się temu, jak obserwował otaczającą go rzeczywistość i w jaki sposób przekładał ją na język sztuki.
Ponad 50 dzieł, wiele z nich rzadko pokazywanych
Na wystawie zgromadzono ponad pięćdziesiąt dzieł malarskich i rysunkowych. Znaczna część pochodzi z krajowych i zagranicznych kolekcji prywatnych, dzięki czemu publiczność ma możliwość zobaczenia prac, które są rzadko eksponowane.
Ich osobisty charakter znajduje odzwierciedlenie w konstrukcji ekspozycji. Wystawę otwierają autoportrety artysty w pracowni, którym towarzyszą przedstawienia bliskich mu osób, w tym członków rodziny. Pojawiają się również powracające przez całe jego życie martwe natury oraz widoki.
Czapski czerpał przede wszystkim z uważnej obserwacji otaczającej go rzeczywistości, unikając podporządkowania swojej sztuki sztywnym założeniom. Codzienne sceny, przedmioty i ludzie stawały się dla niego punktem wyjścia do poszukiwania własnego języka malarskiego.
Wystawa pokazuje, że mimo różnorodności jego prac można odnaleźć w nich powracające rozwiązania, inspiracje i sposoby patrzenia. Zestawienie poszczególnych dzieł pozwala dostrzec łączące je motywy i prześledzić, jak na przestrzeni lat rozwijała się twórczość artysty.
Artysta o wielu obliczach
Tytuł wystawy nie jest przypadkowy - odwołuje się do wielowymiarowości twórczości Józefa Czapskiego. Już przedwojenni krytycy zwracali uwagę na stylistyczną niejednorodność malarstwa Czapskiego. Sam artysta dostrzegał w swojej pracy napięcie między podejściem analitycznym, rozumowym a spontanicznym i nieprzewidywalnym. Z czasem przestał jednak postrzegać tę dwoistość wyłącznie jako własną słabość.
„Oblicza Czapskiego” pozwalają więc spojrzeć na jego dorobek nie przez pryzmat jednej stylistyki czy jednego okresu, ale jako na ciągłe poszukiwanie własnego sposobu widzenia. Autoportrety, portrety bliskich, martwe natury, widoki i ekspresyjne kompozycje układają się w opowieść o artyście, którego twórczości trudno przypisać jedną formułę.
Rok Józefa Czapskiego w Krakowie
Wystawa ma charakter jubileuszowy – powstała w 130. rocznicę urodzin Józefa Czapskiego i jest częścią obchodów Roku Józefa Czapskiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił artystę jednym z patronów 2026 roku.
Ekspozycji towarzyszy również katalog z całostronicowymi reprodukcjami prezentowanych dzieł.
Wystawę „Oblicza Czapskiego” można oglądać od 18 września 2026 roku do 31 stycznia 2027 roku w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie.
Więcej informacji o wystawie „Oblicza Czapskiego” - https://mnk.pl/wystawy/oblicza-czapskiego/
Kuratorka: dr Magdalena Ludera
Projektantka aranżacji: Anna Popławska-Szilder
Koordynatorka: Sylwia Siwek
Dzieła Józefa Czapskiego. Copyright © by Weronika Orkisz
Podpisy prac:
Józef Czapski, Autoportret ze szkicownikiem, 1951, Kolekcja Krzysztofa Musiała
Józef Czapski, Autoportret, około 1953, Kolekcja Grzegorza Przewłockiego
Józef Czapski, Lśniąca chmura, 1981, Muzeum Narodowe w Krakowie
Józef Czapski, Kaloryfer, 1960, Kolekcja Ewy i Janusza Lipieckich
